Soms lees je binnen een korte periode dezelfde boeiende inzichten bij twee heel verschillende auteurs die elkaar niet noemen maar (dus) wel eenzelfde boodschap hebben omdat ze dezelfde zorg delen. Ik heb het over de Nederlandse filosoof Wil Derkse in zijn oratie voor de Open Universiteit in november 2011 en over de Amerikaanse denker Martha Nussbaum in haar boek Niet voor de winst. Ik schreef er al eerder over. Hun thema intrigeert me.
Toen we onlangs een paar weken in Nepal waren, viel ons op hoe de bewoners daar anders omgaan met tijd dan wij. De dag begint er vroeg (rond 5 uur is er al volop leven) en eindigt op tijd (in sommige steden zijn restaurants om 20.00 uur dicht). Maar wat vooral opviel was de relaxte omgang met tijd. Een groot contrast met wat we hier aantreffen en waar we zelf aan meedoen!
Onze kinderen zijn al enige jaren allemaal de deur uit. We zouden het een stuk minder druk moeten hebben dan toen ze allemaal nog naar school gingen. Toch lijkt dit niet het geval en blikken we af en toe met enige verbazing terug op een tijd waarin we met en zonder het gezin heel veel deden. We leefden toen in een vrij strak dagelijks ritme – dat zal zeker meegeholpen hebben. Oké, we worden wel ouder, maar toch. Wat is er met de tijd gebeurd?
Onlangs vond in de LinkedIn groep Spiritueel Ondernemers Netwerk een levendige uitwisseling plaats van tegeltjeswijsheden. Het leverde een zeer gemêleerde verzameling van praktische wijsheden op. Tegeltjeswijsheid, al bij het horen van het woord, verschijnt er bij velen een grijns. Wijsheid aan de muur bij oma vroeger. Van het concert des levens…. Oost West….En toch …. vergis je niet. De discussie in de LinkedIn groep toonde een onverwachte actualiteit van het verschijnsel tegeltjeswijsheid. Dit brengt mij ertoe om op zoek te gaan naar de functie van tegeltjeswijsheid in goed bestuur van het onderwijs.
De discussie over ‘Wat is jouw tegeltjeswijsheid’ in de LinkedIn-groep Spiritueel Ondernemers Netwerk lijkt afgelopen. Het leverde in aanvulling op de eerste serie een voortgaande aardige verzameling op van tegeltjeswijsheden die leden van deze discussiegroep inbrachten en die hen persoonlijk kennelijk aanspraken. En in dat laatste ligt het bijzondere van dit lijstje. 
Tegeltjeswijsheden: ze graven niet diep, maar vloeien wel voort uit reflectie op directe levenservaring. Ze hebben de statuur van een referentie voor toekomstige situaties. Ze helpen het duiden van nieuwe situaties. Ze geven taal aan wat iemand overkomt. Daarmee worden eerdere ervaringen bruikbaar voor nieuwe. Noem het praktische wijsheid. Is daar iets mis mee?
Daar komen ze.
Na ons Nepalese avontuur moet ik de opbrengst van ‘de maand van de filosofie’ nog verwerken. Vooruitlopend daarop twee heel verschillende citaten over de ziel uit boeken die ik las. Een citaat van Martha Nussbaum uit haar cultuurfilosofische essay ‘Niet voor de winst’ en, heel anders, een citaat uit een thriller waarin de hoofdpersoon grove misbruik maakt van digitale gegevensbestanden. Continue reading
Drie weken backpacken door Nepal is een geweldige ervaring. Steden bezoeken en bezichtigen, het platteland verkennen en een trecking door het Annapurnagebergte. Het levert een schat aan impressies op. Zomaar wat ervaringen en beelden. Continue reading
Het gaat een beetje hard op dit moment met al die fricties tussen bestuurders en toezichthouders. Steeds hoor of lees ik van bestuurders die op non actief worden gesteld of ‘verdwijnen’. Is het toeval? Is er een verklaring voor? En is dat dan een ‘logische’ verklaring of een onbegrijpelijke? Natuurlijk, in elke specifieke situatie is er een aanleiding, maar vaak zal de echte oorzaak toch elders liggen. Ik doe een poging.
Dit jaar is de ‘Nacht van de filosofie’ gewijd aan de ziel. Opmerkelijk is dat dit thema ook centraal staat op het ‘Feest van de filosofie’ bij onze zuiderburen. En daar vieren ze dat met Peter Sloterdijk!
Op 31 maart zetten STUK Kunstencentrum en 30CC de deuren wijd open voor de derde editie van het Feest van de Filosofie, hét filosofie evenement van Vlaanderen voor een breed publiek. Dit jaar staat deze hoogdag volledig in het teken van “De Ziel”. Voor de openingslezing in de Schouwburg Leuven (13u30) tekent één van de meest invloedrijke stemmen van het moment, de Duitse filosoof Peter Sloterdijk. Vanaf 16u00 volgen in het STUK lezingen en panelgesprekken met o.a. Arnold Burms, Dick Swaab, Herman van Praag, Samuel IJsseling en Jean Paul Van Bendegem, een optreden van Jan Hautekiet en Pascal Deweze en de filosofische theatervoorstelling ‘Turning Turning, a choreography of thoughts’ (regie Sarah Vanhee). Nieuw in deze editie zijn ook de Engelstalige activiteiten en een workshop filosoferen met kinderen. Een uitgebreide voorkennis is niet vereist, wel een interesse in maatschappelijke debatten en thema’s en de openheid om mee te denken en te filosoferen.
http://hiw.kuleuven.be/feestvandefilosofie/index.html
Na een wat trage start in de jaren voor de eeuwwisseling, is de kwaliteitszorg in het onderwijs nu toch echt op stoom gekomen. Zowel op het vlak van de expertise opbouw (de aanstelling van kwaliteitsmedewerkers bij scholen en besturen) als op dat van de beinstrumentering zijn er forse stappen gezet. Q-PO en Q5 in het VO hebben een stevig fundament gelegd waarop instellingen nu voortborduren. Vensters voor Verantwoording (VO) heeft hierin een belangrijke functie. Welke kant gaat het vervolgens op? Is er een trend waarneembaar?
Op 13 april 2012 vindt de 11e editie van de Filosofie Nacht plaats. Dit keer staat de Nacht in het teken van de ziel.
De Ziel, bestaat die?
Dick Swaab, Bert Keizer en Marc Slors gaan met elkaar in debat
Bert Keizer is filosoof en verpleeghuisarts. Zijn ervaringen als arts vormen de basis voor zijn columns in Trouw en Medisch Contact. In zijn laatste boek, Onverklaarbaar bewoond, betoogt hij dat onze hersenen bepalen wie we zijn, maar dat we evengoed een geest hebben die daar betekenis aan geeft. Ook schreef hij over Ludwig Wittgenstein, met wie hij zijn essay voor de Maand van de Filosofie 2012 inleidt: ‘Het menselijk lichaam is het beste beeld van de menselijke ziel.’ Beter begrijpen wie je bent betekent voor hersenonderzoeker Dick Swaab: begrijpen dat we ons brein zijn. Swaab hekelt de kritiek dat een neuroloog zich niet mag bemoeien met filosofische en psychologische onderwerpen. Dertig jaar lang was hij directeur van het Nederlands Instituut voor Hersenonderzoek, tegenwoordig is hij hoogleraar aan de Zhejiang University Medical School in Hangzhou, China en mag hij zich bestseller-auteur noemen.
De Dichter en Denker des Vaderlands ontmoeten elkaar op de Nacht
Onder leiding van presentator Wim Brands gaan de Dichter en Denker des Vaderlands voor het eerst met elkaar in gesprek. Hoe staat het ervoor met de ziel van Nederland en haar burgers? Hoe, zoals Ramsey Nasr het verwoordt ‘klopt ons hart, hoe zwelt ons bloed’?
Ramsey Nasr is Dichter des Vaderlands. Gebeurt er iets opmerkelijks in het land, dan dicht hij erover. Zo schreef hij over de ‘damschreeuwer’, de aanslag op de koningin in Apeldoorn en de uitzetting van Mauro. Vorig jaar verscheen zijn dichtbundel Mijn nieuwe vaderland. Gedichten van crisis en angst. Nasr acteert en regisseert ook, maar hoe hij zich ook inzet, zijn werk is altijd maatschappelijk betrokken.
Filosoof Hans Achterhuis is Denker des Vaderlands. In Trouw reflecteert hij op actuele vraagstukken en maatschappelijke ontwikkelingen. Vorig jaar won hij de Socrates Wisselbeker met De utopie van de vrije markt. In zijn werk komen vooral sociaal filosofische thema’s aan bod zoals ontwikkelingshulp, welzijnswerk, schaarste en technologie. Ook schrijft hij columns voor Filosofie Magazine.
Wat is de zin van het leven? Hoe kunnen we slagen in het leven? En: Hoe kunnen we werkelijk gelukkig worden? Deze vragen komen altijd weer terug, zegt de Franse filosoof, romancier en godsdiensthistoricus Frédéric Lenoir. Zo ook in zijn eigen werk. Niet voor niets heet zijn – naar eigen zeggen – meest toegankelijke, maar ook ‘meest nuttige’ werk: Handleiding voor een evenwichtige geest en een kalm gemoed.
De Britse filosoof Ray Monk schreef een veelgeprezen biografie van Ludwig Wittgenstein. Hij doceert aan de universiteit van Southampton in Engeland en is vooral thuis in de analytische en systematische filosofie, maar houdt zich ook bezig met de filosofische inzichten die we kunnen verwerven door het lezen en schrijven van biografieën: een praktische levenswijsheid die niet in theorie te vatten is.
Het Filosofisch Kwintet over de ziel van de verzorgingsstaat
Tot 2010 presenteerde journalist Clairy Polak het actualiteitenprogramma NOVA. Datzelfde jaar kreeg ze de Sonja Barend Award voor het beste televisie-interview. Als presentatrice van Het Filosofisch Kwintet (HUMAN) hoeft Polak minder fel van leer te trekken, maar is ze niet minder scherp. In de live uitzending op de Nacht onderzoekt Polak samen met Ad Verbrugge de ziel van de verzorgingsstaat. Filosoof Ad Verbrugge doceert aan de Vrije Universiteit Amsterdam en werkt momenteel aan zijn boek Staat van Verwarring. Hij is gepromoveerd op Heidegger, maar houdt ook van Hegel, Aristoteles en Spengler. Samen met Clairy Polak presenteert hij het praatprogramma Het Filosofisch Kwintet (HUMAN) dat tijdens de Filosofie Nacht om 00:05 live wordt uitgezonden vanuit Felix Meritis.
Zielsverwantschap, twee zielen één gedachte of toch gewoon een hormonale opvlieging? Jan Drost, Stine Jensen, Mark Mieras & Coen Simon over de liefde
Schrijver en filosoof Jan Drost betoogt in zijn boek Het romantisch misverstand dat we anders moeten denken over liefde. ‘Het gevoel als leidraad, daar wil ik mee afrekenen.’ Onze ziel gaat bij Drost niet vrijuit: ‘Jezelf beteugelen kan ook een vorm van vrijheid zijn. Zoals Plato zegt: je moet niet zeggen dat je paarden goed of slecht zijn, jij moet ze zelf richting geven.’
We denken dat we verliefd worden op iemands geest, maar is dat ook zo? Mark Mieras is wetenschapsjournalist en auteur van Liefde. Wat hersenonderzoek onthult over de klik, de kus en al het andere en onderzoekt de lichamelijke processen die bij het gevoel van zielsverwantschap horen. Want het zijn uiteindelijk je hersenen die je grote liefde selecteren, zegt Mieras.
Stine Jensen is filosoof, literatuurwetenschapper en columniste voor Filosofie Magazine. Vorig jaar schreef Jensen Echte vrienden, het essay voor de Maand van de Filosofie. Dit jaar is ze druk met Dus ik ben 2, het vervolg op haar bestseller boek Dus ik ben. Ook het gelijknamige televisieprogramma (HUMAN), waarin Jensen op zoek gaat naar de filosofische wortels van onze identiteit, krijgt een vervolg dat in april 2012 van start gaat.
Wat is er verrijkend aan de opvatting dat wij ons brein zijn?’ Die vraag stelt filosoof Coen Simon zich in een interview met Trouw. ‘Mark Mieras zoemt in op het brein, op de stofjes in het brein die veranderen als je verliefd bent. Dat bewijst volgens Mieras dat liefde echt bestaat.’ Maar volgens Simon negeert zo’n benadering het belang van onze persoonlijke ervaring. Binnenkort verschijnt zijn nieuwste boek Wachten op geluk.
Nederland: bezield of ontzield? Debat o.l.v Elma Drayer
‘De individualisering is prachtig, maar heeft ook een schaduwkant. In de huidige tijd vragen we ons juist heel erg af wat we nog met elkaar delen.’ Daarom pleit historicus en jurist Thierry Baudet voor een herwaardering van het nationalisme. Baudet verzorgt een tweewekelijkse column in NRC, die vaak tot veel discussie leidt. Op de Filosofie Nacht gaat hij in debat met socioloog Willem Schinkel, die ook een herwaardering van het nationalisme voorstelt.
Willem Schinkel is socioloog. In 2007 verscheen zijn boek Denken in een tijd van sociale hypochondrie waarin hij een maatschappij beschrijft die zichzelf, door een teveel aan zelfanalyse, allerlei kwalen toedicht. We zijn bang voor terrorisme, bezorgd om cultuur en integratie. Nederland is onzeker van zichzelf: we weten niet meer waar we naartoe moeten of wie we zijn. Op de Nacht vragen we Schinkel: hoe moet het verder met die onzekere ziel?
Filosofie & Kunst
Filosofe en schrijfster Joke J. Hermsen schreef in haar bestseller Stil de tijd over het belang van innerlijke rust. In haar essay Windstilte van de ziel betoogt ze dat de ziel zich laat kennen in de ‘windstilte’, in het stilstaan, maar evenzeer in het bewegen, het naar buiten gaan en de wereld in trekken. In een interview met Filosofie Magazine adviseert Hermsen: ‘We moeten meer de tijd nemen voor dingen, om de ziel te herontdekken.’
Laura van Dolron is ‘stand-up philosopher’. Van Dolron valt op verkeerde filosofen en waar anderen afrekenen met hun ex-geliefde, rekent Van Dolron af met Sartre in haar veelgeprezen voorstelling Sartre zegt sorry.‘Wat ze doet houdt het midden tussen cabaret en toneel. Ze schrijft haar eigen bespiegelende, autobiografische teksten, schuwt daarbij de ironie niet, maar mikt nooit op de vette lach’, schrijft NRC-columnist Frits Abrahams bewonderend. ‘Bijna magisch,’ noemt NRCnext het. Zoiets zal Van Dolron ook doen op de Nacht. De Vlaamse schrijver Yves Petry studeerde wiskunde en filosofie. Met De maagd Marino won hij de Libris literatuurprijs 2011. In deze roman daagt Petry de lezer uit om mee te leven met een personage die zijn ziel om ondoorgrondelijke redenen aan de duivel lijkt uit te leveren. Op de Filosofie Nacht gaat hij met Boeken (VPRO) presentator Wim Brands in gesprek.
Meer informatie: http://www.filosofiemagazine.nl/Maandvandefilosofie/De-Nacht/index.html
© 2012 - Harm Klifman
|
Proudly powered by WordPress.
Weaver by WPWeaver.info
|
